Tk'u'jb'il Yol: Tiqu'n Nim Xnaq'tzb'il Te Teyoj Toj Ja Te Tnam Ajq'axnaq'il
Teyol te tnam nti' ntzaj ch'ixpu'n junx. Ntzaj ch'ixpu'n -- yol yol, ab'q'i ab'q'i, tzmax toj q'ij te tka'yin teyoj jun yol a ok tq'ama'n tanab' nti' tq'o'n twi'. Toj Tagalog. Ex toj Yoruba. Ex toj Mandarin. Te nim mil xjal toj tnam ajq'axnaq'il, a ch'ixpu'n lu jun te kyajlal te ajq'axnaq'il a nti' nka'yin.
A k'asb'il te yol te tnam ajq'axnaq'il nti' o'kx te yol. Te ttxolil te kyib'il, te qja, ex te xnaq'tzb'il a o'kx najl toj ttxu'yol. Ex jun te nim kyipumal k'u'jb'il te yol a nti' nka'yin: jun teléfono yojb'il.
¿Ti' Ntzaj Ch'ixpu'n Aj Ttzaj Ch'ixpu'n Te Yol?
Te yol nku'x k'u'j nim kyxol yol. Nku'x k'u'j te ttxolil te qja aj kyq'ojin, aj kyq'ayaj, aj kyok q'ixk'oj, ex aj kyok k'ayb'il. Nku'x k'u'j te ttxolil te q'ayaj te qnam -- kyajtz'ib'il a nti' ntzaj ttxolil, kyajtz'ib'il a ntzaj ch'ixpu'n kyipumal toj English.
Kyxnaq'tzal nkyq'ama'n "Shared Language Erosion." K'wal te ajq'axnaq'il nkyajb'en ky English nim aj kyok toj xnaq'tzb'il, aj kyxnaq'tzal nkyajb'en ky English nim kyxol. A ttxolil lu jun nim kyxol yolb'il -- k'wal a nti' nkyajb'en kyib'il toj kyxnaq'tzal kyxol yol, kyxnaq'tzal a nti' nkyajb'en ky English te kyk'wal.
A ttxolil lu ntzaj kyb'inchin kyxol tnam. Kyja te Vietnamese American nkyq'ama'n a k'wal nkyajb'en kyib'il nti' kyxol kyxnaq'tzal, aj kyxnaq'tzal nkyajb'en kyib'il kyxol. Kyja te South Asian ex Latino nkyq'ama'n a junx kyxol. A kyxol yol nti' o'kx ntzaj ttxolil te yolb'il -- nkyajb'en kyxol te kyxol qja, ntzaj ttxolil te kyipumal te k'asb'il te kyxnaq'tzal, ex ntzaj ttxolil te k'asb'il te tnam.
¿Tiqu'n Ntzaj Ttxolil Tq'ajq'ajel Yol A Nti' Ntzaj Ttxolil Kyajtz'ib'il?
Jun kyajtz'ib'il toj kyxnaq'tzal kyxol yol jun xnaq'tzb'il. Jun teléfono yojb'il jun nim xnaq'tzb'il.
Te yol a ntzaj ttxolil nku'x k'u'j a nkyq'ama'n kyxnaq'tzal te yol "supra-segmental features" -- tq'ajq'ajel, ttxolil, tq'ajq'ajel, ttxolil. A kyxol lu te b'itz te yol, ex nti' kyxol kyajtz'ib'il ex jun WhatsApp chat. Ntzaj ttxolil te yol junx ex nti' ntzaj ttxolil te b'itz.
Teléfono yojb'il nkyb'inchin jun a nti' ntzaj ttxolil kyajtz'ib'il: nkyajb'en teyoj te tq'ajq'ajel te yol. Te tq'ajq'ajel yol ntzaj ttxolil junx toj yolb'il. Kyajtz'ib'il nkyajb'en kyxol aj kyxnaq'tzal nkyyolin. Kyxol yol te ttxolil -- kyxol yol te q'oj, te k'u'j, te q'ixk'oj -- nkyajb'en kyxol toj q'ij, nti' toj xnaq'tzb'il.
Kyxnaq'tzb'il te k'u'jb'il te yol te tnam nkyajb'en kyxol a tq'ajq'ajel yol tuk'il kyxnaq'tzal nkyajb'en kyxol kyajtz'ib'il. Jun tiqu'n te k'u'jb'il te yol nkyajb'en kyxol kyxnaq'tzal aj kyxnaq'tzal nkyyolin, nti' nkyajtz'ib'in. A tq'ajq'ajel yol a najl te yol.
A Kyxol Te Yojb'il
Ajq'axnaq'il nkyyojin toj ja junx semana. Aj kyxnaq'tzal 30 ab'q'i, nim nti' nkyyojin.
Tuk'il Pew Research, 65% te ajq'axnaq'il nkyyojin kyja toj kyxol tnam junx semana. Aj kyxnaq'tzal jun lajuj ab'q'i, ntzaj ch'ixpu'n 33%. Aj kyxnaq'tzal 30 ab'q'i, ntzaj ch'ixpu'n 20%.
Aj kyxol yojb'il ntzaj ch'ixpu'n, te yol ntzaj ch'ixpu'n kyxol. K'wal a ok kyxnaq'tzal kyxnaq'tzal kyxol yol toj kyxol tnam nkyajb'en kyxol toj ja a nti' nkyyojin. A nim xnaq'tzb'il nti' ntzaj ch'ixpu'n.
A kyajlal nim kyxol. Aj kyxol yojb'il toj tnam $2-3/minuto toj jun carrier plan, jun semana 30-minute yojb'il te qja jun nim xnaq'tzb'il. Nim kyja nkyajb'en kyxol yojb'il -- ex nkyajb'en kyxol. Te yol ok tq'o'n te kyajlal.
Junx Yojb'il Jun Xnaq'tzb'il Te Yol
Tanab' nti' ntzaj ttxolil a jun xnaq'tzal te yol. O'kx ntzaj ttxolil a ntzaj ttxolil teyoj.
Pero junx yolb'il tuk'il jun xnaq'tzal toj teyol te tnam jun xnaq'tzb'il a nti' ntzaj ttxolil. Ntzaj ttxolil te tq'ajq'ajel yol. Ntzaj ttxolil te ttxolil te yol. Ntzaj ttxolil te yol te nim a nti' ntzaj ttxolil toj English -- te ttxolil te k'u'j, te ttxolil te jb'al, te ttxolil te q'ixk'oj.
K'wal a nkyxnaq'tzal kyxol yojb'il -- ex nti' nkyxnaq'tzal -- nkyajb'en kyxol te tq'ajq'ajel ex te ttxolil te yol. Nkyajb'en kyxol a te yol lu nti' o'kx te kyxol. Najl. Jun a nkyk'u'j nkyyolin toj q'ij.
A lu nti' jun ttxolil te xnaq'tzb'il te yol. A jun ttxolil a ntzaj ttxolil te xnaq'tzb'il. Jun k'wal a ntzaj ttxolil te tq'ajq'ajel yol te tanab' toj Cantonese junx semana jun k'asb'il tuk'il te yol. Jun k'wal a o'kx ntzaj ttxolil toj jun xnaq'tzb'il jun xnaq'tzb'il.
Tu'n Taja Te Yojb'il Nim Xnaq'tzb'il
Preserving your heritage language through phone calls doesn't require a curriculum. It requires consistency.
- Yoj junx. Ex jun 10-minute yojb'il ntzaj ttxolil te yol te tnam. Nim kyxol ex nim kyxol ntzaj ttxolil te nim ex nti' nim.
- Kyb'inchin k'wal. Q'o'n te teléfono toj speaker. Kyajb'en kyxol te yol ex aj nti' nkyajb'en kyxol junx yol. Nim xnaq'tzb'il ntzaj ttxolil te tq'ajq'ajel yol aj nti' ntzaj ttxolil te yol.
- Kyajb'en kyxol te kyxol. Kyxnaq'tzal nkyajb'en kyxol yol ex kyajtz'ib'il a nti' nkyajb'en kyxol. Junx kyxol a nkyq'ama'n toj teyol te tnam jun nim xnaq'tzb'il te k'u'jb'il.
- Nti' kyajb'en kyxol toj English aj ntzaj ttxolil nim. A kyxol aj ntzaj ttxolil teyoj te yol? A najl te yol. Kyajb'en kyxol toj.
- Kyajb'en kyxol te kyajlal. Aj te kyajlal te yojb'il toj tnam ntzaj ttxolil teyoj te teléfono, kyajb'en kyxol jun ttxolil. Servicios como WorldDialer nkyajb'en kyxol $02/minute te US landlines toj teyoj browser -- nti' subscription, nti' app. A o'kx kyxol teyoj ex a yojb'il a ntzaj ttxolil teyoj te yojb'il.
A k'asb'il te yol te tnam ajq'axnaq'il nti' jun a ntzaj ttxolil tuk'il apps ex flashcards. A jun a ntzaj ttxolil tuk'il teyoj tq'ajq'ajel yol. Tuk'il te tq'ajq'ajel yol te qja. Tuk'il te tq'ajq'ajel yol te jun yol a ok q'axnaq'il kyxol tnam tu'n jun a ok tq'ama'n.
Q'o'n te teléfono. Teyol ntzaj ttxolil teyoj toj junx kyxol.
¿Ma list te tu'n t-b'ant taq yolb'il twitz juntl tx'otx'?
Tz'ib'ant b'i'y toj WorldDialer jlu ex jawnaj $10 pwaq tu'n t-xi' yolb'il.
B'inchint Jun B'i' Mina Tajlal